Chương 45: Bất lực do học được

Tiết Đồng nói xong liền quay người rời đi, Lục Thi Mạc đứng lặng bên giường hồi lâu. Lớp màn mỏng của mối quan hệ mập mờ đã bị gạt sang một bên, Tiết Đồng đã bày tỏ rõ ràng bằng cả gợi ý lẫn khẳng định. Lục Thi Mạc ngồi xuống mép giường, tay nắm chặt ga giường, quay đầu nhìn lại dấu vết ẩm ướt mà Tiết Đồng để lại, những lời vừa rồi hoàn toàn là nghiêm túc. Tiết Đồng đến Thượng Hải là vì cô. Thật kỳ quái. Tất cả những chuyện xảy ra trong đêm nay khiến Lục Thi Mạc cảm thấy vô cùng ly kỳ, tựa như một câu chuyện tâm linh vậy. Cô nằm xuống, rúc đầu dưới gối. Đại não cô lúc này, không phải đang suy ngẫm xem lời Tiết Đồng có ý nghĩa gì. Mà là câu nói kia: "Dù năm đó tôi không đi, thì chuyện ly biệt cũng sẽ xảy ra, chuyến bay của em vẫn sẽ cất cánh đúng giờ, sẽ không vì tôi đi hay ở mà phát sinh bất kỳ thay đổi nào." Lục Thi Mạc lại lấy chăn trùm kín đầu, nhắm mắt lại. Bí mật chôn giấu nơi sâu thẳm trong lòng vừa hé lộ đã nuốt chửng lấy cô, cảm giác hổ thẹn và tội lỗi cứ thế nện vào đầu cô từng nhát một. Cô như đang nhìn vào gương, thấy bản thân trong gương thật kỳ lạ. Lục Thi Mạc thậm chí cảm thấy tức giận, cô bắt đầu cắn góc chăn, muốn cắn nát tất cả những gì đã bị Tiết Đồng đã nhìn thấu. Mình không phải như vậy. Năm đó cô đã chờ ở sân bay mà, cô đã gửi tin nhắn cho Tiết Đồng mà! Chỉ vì Tiết Đồng không trả lời tin nhắn, nên họ mới lặng lẽ chia tay, không phải sao? Cô chỉ có thể rời đi, không phải sao? Huống hồ, năm đó cô mới 23 tuổi, còn chưa tốt nghiệp, nhà cô ở Thượng Hải, hai người cách nhau sáu tuổi, lại cùng là phụ nữ, cô làm sao xứng với Tiết Đồng. Tại sao Tiết Đồng lại ném tất cả những vấn đề này cho cô cùng một lúc? Lục Thi Mạc trằn trọc suốt cả đêm. * Sáng hôm sau. Tiết Đồng đang làm bữa sáng dưới lầu, vừa vặn nhìn thấy Lục Thi Mạc đi xuống. Phòng khách đã được dọn dẹp sạch sẽ, mùi tinh dầu che lấp đi mùi rượu tối qua, những vỏ chai rượu đều đã biến mất, mọi thứ không khác gì lúc trước. "Ăn cơm đi." Bữa sáng của Tiết Đồng rất đúng giờ, giọng điệu cũng đủ bình tĩnh. Lục Thi Mạc đi đến bên cạnh nàng, khẽ nói một câu: "Chào buổi sáng." "Chào buổi sáng." Tiết Đồng cũng giữ thái độ lịch sự khách sáo, đặt chiếc bánh sandwich trước mặt người kia. Hai người đứng đối diện nhau, giống như quay trở lại tầng 28 ở Xích Đạo. Tiết Đồng tuyệt nhiên không nhắc lại chuyện tối qua, Lục Thi Mạc cũng cúi đầu giả vờ như không có chuyện gì xảy ra. Ăn được một nửa, Tiết Đồng vô ý hỏi một câu: "Đánh giá tâm lý định kỳ hàng năm của cảnh sát hình sự các em, em được bao nhiêu điểm?" "Đánh giá?" Lục Thi Mạc lắc đầu, "Không có đánh giá... ý chị là bài kiểm tra tâm lý cảnh sát phải không? Kiểm tra tâm lý của tụi em chỉ dừng lại ở mức thi cử thôi, làm hai bộ đề cho có lệ là xong." "Vậy cảnh đội không sắp xếp buổi tư vấn tâm lý nào cho các em sao?" Tiết Đồng nhấp một ngụm cà phê, ánh mắt quan sát biểu cảm của Lục Thi Mạc. Lục Thi Mạc cầm bánh sandwich lên, cắn một miếng lớn: "Bác sĩ tâm lý hiếm như vàng ấy, có xếp hàng cũng chẳng tới lượt. Nhưng đội cảnh sát có tổ chức các buổi hội thảo tâm lý, nói chuyện với cán bộ hướng dẫn này nọ, xong xuôi còn phải tăng ca viết một đống báo cáo và cảm nghĩ học tập... thà đừng hội thảo còn hơn." Tách cà phê của Tiết Đồng dừng lại nơi đầu môi. Nàng nhìn chằm chằm người trước mặt, giọng điệu có chút không thể tin nổi: "Em làm việc bốn năm rồi mà chưa từng đi khám một lần nào sao? Ví dụ như, sau khi đối mặt với các vụ án mạng, hay tham gia nhiệm vụ cứu hộ, sau các vụ trọng án... đội cảnh sát không sắp xếp tư vấn tâm lý hay quan tâm hỗ trợ cho... các em sao?" Lục Thi Mạc ngẩng đầu nhìn vào mắt Tiết Đồng. "Khu vực chị đang ở có đến một triệu dân lận đó. Đồn cảnh sát cộng với đội hình sự tổng cộng chỉ có vài trăm cảnh sát thôi. Cảnh sát tuyến đầu trung bình mỗi ngày làm việc 15 tiếng, 3 tuần mới được nghỉ một ngày, nói gì đến tụi em, lấy đâu ra thời gian mà tư vấn?" Giọng cô nhẹ bẫng như đang đùa: "Chị tưởng đại lục giống như Hồng Kông à, có cơ chế 'quản lý áp lực' chuyên nghiệp, bắt buộc phải đến phòng tư vấn tâm lý theo quy định cảnh sát sao." ... Ly nước của Tiết Đồng vẫn khựng lại trên môi, nàng nhận ra mức độ nghiêm trọng của vấn đề. "Vậy..." Tiết Đồng siết chặt ly nước, cẩn thận nhìn Lục Thi Mạc, ngập ngừng hồi lâu rồi nói: "Vậy khi nào rảnh... tôi đưa em đi gặp bác sĩ, được không?" Lục Thi Mạc ngừng nhai, ngây ngốc đứng tại chỗ, một lúc lâu sau mới thốt ra một câu: "Chị cũng thấy em có bệnh à?" Tiết Đồng bị câu "em có bệnh" của cô làm cho sững sờ, nhưng biểu cảm vẫn sóng yên biển lặng. Nàng đặt ly xuống, vòng qua bàn, đứng trước mặt Lục Thi Mạc. "Cảnh sát vốn là nghề nghiệp dễ bị chấn thương tâm lý, gặp bác sĩ không có nghĩa là có vấn đề, mà là để phòng ngừa vấn đề. Tôi cũng thường xuyên đi khám mà." Ánh mắt Lục Thi Mạc né tránh, dường như không muốn quy kết vấn đề lên bản thân mình. Cô thậm chí nghi ngờ, Tiết Đồng chính vì thấy cô có bệnh nên mới đòi đưa đi khám. Điều này khiến cô càng buồn hơn, lúc này, cô chỉ muốn rời khỏi đây để đi làm: "Vậy đâu chỉ có mình em cần khám? Chắc cả cái đội cảnh sát này đều cần đi khám hết..." Tiết Đồng suy nghĩ một lát, lấy điện thoại ra tìm số: "Vậy để tôi làm báo cáo, mời chuyên gia đến tư vấn cho cả đội cánh sát của các em một lần..." Lục Thi Mạc đột nhiên thấy sợ, Tiết Đồng chỉ cần cầm điện thoại lên là sẽ làm thật. Cô vội vàng nắm lấy tay nàng: "Là vì em sao?" Tiết Đồng vỗ vỗ tay Lục Thi Mạc, sợ làm cô lo lắng nên tùy tiện tìm một cái cớ: "Vì giao lưu hữu nghị nghiệp vụ cảnh sát xuyên biên giới thôi... em đừng nghĩ nhiều." "Nhưng giao lưu đã kết thúc rồi mà." Lục Thi Mạc không tin. "Chỉ có giao lưu cấp cơ sở kết thúc thôi, nghiệp vụ thì vẫn chưa." Tiết Đồng đã tìm thấy số điện thoại, lắc lắc máy trước mặt Lục Thi Mạc, rồi đi ra khỏi phòng. * "Cứ quyết định vậy đi Trần sir, tôi sẽ viết đơn xin công tác nộp cho văn phòng ngoại vụ... nhờ anh sớm điều phối giúp." Gác máy, Tiết Đồng thở dài. Nàng quay đầu nhìn qua cửa sổ sát đất. Lục Thi Mạc đang đứng trước bàn bếp, quét sạch đống sandwich nàng làm, sau đó ngoan ngoãn rửa sạch đĩa. Tiết Đồng cụp mắt, nàng nhớ lại câu nói của chuyên gia tâm lý qua điện thoại lần đó: "Arsit, tôi thấy cô cần thiết phải đưa cô ấy đi khám bác sĩ." Hồi trước khi sang Hồng Kông trao đổi, Lục Thi Mạc từng bị trúng một viên đạn diễn tập khi tham gia diễn tập chống khủng bố. Tuy lúc đó Lục Thi Mạc có mặc áo chống đạn và chỉ bị trúng vào ngực, nhưng vì là bên "tử trận" trong buổi diễn tập, theo quy định của trường cảnh sát, cô bắt buộc phải làm một bài kiểm tra đánh giá tâm lý. Sau đó, Tiết Đồng đã lấy được bản đánh giá đó. Kết quả cho thấy, Lục Thi Mạc mắc chứng: Rối loạn lo âu ở mức độ trung bình. Lo âu, thứ này tồn tại rất mơ hồ trong cơ thể người. Chỉ cần là con người, ai cũng sẽ xuất hiện triệu chứng lo âu trong một số tình huống nhất định. Không thể dự đoán trước, khi nào nó sẽ đột ngột phát tác, cũng không ảnh hưởng đến tính mạng thực tế của con người. Nhưng nếu để lâu, chứng lo âu sẽ khiến tâm lý con người trở nên khuyết tật. Tiết Đồng cũng có, nàng bị PTSD (rối loạn căng thẳng sau sang chấn) - loại nghiêm trọng nhất trong các loại rối loạn lo âu. Những hình ảnh chớp nhoáng trong giấc mơ, phản ứng căng thẳng do những ký ức cũ hiện về là hai biểu hiện rõ rệt nhất. Tuy tình trạng này đã giảm dần theo tuổi tác, nhưng không thể phủ nhận rằng, nếu không có sự can thiệp kịp thời của bác sĩ tâm lý, nàng hoàn toàn không thể kiểm soát nổi. Bốn năm trôi qua, Tiết Đồng cứ ngỡ vấn đề tâm lý của cô đã được giải quyết, dù sao, trước khi vào đội cảnh sát, kỳ thi cảnh sát đều phải thông qua một lớp đánh giá tâm lý. Chỉ là nàng không ngờ, lớp đánh giá đó chỉ là hình thức. Theo lý mà nói, sau khi cảnh sát nhân dân thực thi nhiệm vụ, nên có sự bù đắp tâm lý tương ứng, chỉ là người Trung Quốc ít khi quan tâm đến vấn đề tâm lý, thường xuyên ngó lơ nó. Công việc ở đội hình sự không hề nhẹ nhàng. Lớn thì chống tham nhũng, chống băng đảng, đấu tranh chuyên án, giết người phóng hỏa; nhỏ thì ẩu đả gây thương tích, lưu manh quấy rối. Xã hội phơi bày ra những tội ác, những mặt tối của nhân tính, cảnh sát hình sự là những người nhìn thấy nhiều nhất, những gì truyền thông đưa tin cho công chúng chỉ là phần nổi của tảng băng chìm. Cho nên, nếu chỉ dựa vào sự tự kháng cự, tự điều tiết tâm lý của cảnh sát... thì căn bản không thể đạt đến trạng thái tâm lặng như nước. Đừng nói là Lục Thi Mạc, ngay cả bản thân Tiết Đồng cũng không làm được. Sở dĩ việc "quản lý áp lực" của cảnh sát Hồng Kông được hệ thống hóa, là vì những năm đầu, có nhiều vụ đấu súng trên đường phố. Một số cảnh sát sau khi nổ súng, do không được tư vấn tâm lý kịp thời, dẫn đến PTSD, sau nhiều lần làm nhiệm vụ, bệnh tình nặng thêm rồi dẫn đến tự sát. Những ví dụ như vậy xuất hiện quá nhiều, đội cảnh sát Hồng Kông bị người dân chỉ trích, từ đó mới thành lập trung tâm đánh giá tâm lý. Phàm là cảnh sát Hồng Kông nào bị kích động, hoặc chịu áp lực trong khi thi hành công vụ, như nổ súng, làm bị thương người khác, hoặc rơi vào tình huống nguy hiểm nhưng không bị thương, v.v., đều bắt buộc phải tham vấn bác sĩ tâm lý sau đó để xác nhận tâm lý có bình thường hay không. Cảnh sát cần phải có báo cáo đánh giá tâm lý thì mới được an toàn trở lại cương vị công tác. Hơn nữa, còn phải căn cứ vào trạng thái ứng phó khẩn cấp và sự cân bằng thích ứng cao độ sau sự việc mới có thể tiếp tục mang súng, nếu không sẽ bị thu hồi giấy phép sử dụng súng. Tiết Đồng nhớ lại hôm đó, Lục Thi Mạc khóc trong xe đến mức mất cả thính giác, mất kiểm soát trước mặt nàng, những thay đổi nhỏ trên nét mặt tại hiện trường vụ hỏa hoạn, và cả cái nhún vai buông thõng mỗi khi muốn trốn tránh. Tình trạng của Lục Thi Mạc chắc chắn không hề thuyên giảm chút nào. "Em đi làm đây." Lục Thi Mạc trên tay chỉ cầm chìa khóa xe. "Ừ." Tiết Đồng gật đầu, "Chú ý an toàn." "Dạ..." Lục Thi Mạc đi đến cửa, lại quay đầu lại nhìn Tiết Đồng, "Em sẽ suy nghĩ kỹ, chỉ là, em cần chút thời gian." "Được." Tiết Đồng gật đầu, "Không vội." "Nhưng với em thì có chút vội." Lục Thi Mạc cúi đầu, đôi vai lại chùng xuống, chìa khóa xe bị cô bóp tới bóp lui trong tay, "Chị nói đúng, quả thực là vấn đề của em." "Là do em quá thích trốn tránh, dù là đối mặt với chuyện gì, có lẽ em đều không thể lập tức đưa ra câu trả lời trực diện." Tiết Đồng nhíu mày, nàng theo bản năng cảm thấy Lục Thi Mạc lại sắp chạy trốn, bèn lên tiếng: "Thật ra em không cần thiết phải nhanh như vậy—" "Em nghĩ, có lẽ em bị bất lực do học được (learned helplessness)... hoặc có lẽ là sự trừng phạt của tăng cường tâm lý chính diện... điểm môn Tâm lý học tội phạm của em cũng tốt lắm đó." * Bất lực tập nhiễm hay bất lực do học được (Learned helplessness) hay là sự bất lực có điều kiện là hành vi  được biểu hiện ra bên ngoài của một đối tượng sau khi đã chịu đựng những kích thích thù địch, trái với ý muốn hoặc gây khó chịu mà chúng được lặp đi lặp lại ngoài tầm kiểm soát của đối tượng này. "Tối qua thực ra em không ngủ được... em đã nghĩ rất nhiều. Em biết bản thân mình có lẽ đang bị điều gì đó bủa vây, có lẽ không phải là vụ án, mà là những vấn đề tích tụ bấy lâu mà không dám đối mặt." Cảnh sát Lục tự mình lẩm bẩm. "Em biết chị vừa gọi điện cho cục trưởng Trần là vì em. Em không ngốc đâu Tiết Đồng. Chị đưa em đi khám bác sĩ đi, em muốn bước ra một bước." Lục Thi Mạc không dám nhìn Tiết Đồng, giọng nói ngày càng nhỏ dần... Khả năng tự kiểm điểm, tự học hỏi của Lục Thi Mạc quá mạnh, mạnh đến mức Tiết Đồng sững sờ, không thốt nên lời. Nàng lặng lẽ bước đến trước mặt, đưa tay ôm lấy bờ vai đang chơi vơi của cảnh sát Lục. "Tối qua chị đã tạo áp lực cho em sao?" Lục Thi Mạc ôm lại Tiết Đồng, yếu ớt nói: "Chị đưa em đi gặp bác sĩ được không? Chờ sau khi chuyên án này kết thúc đã, em không muốn khám ở trong đội cảnh sát đâu, vì em có rất nhiều vấn đề muốn hỏi bác sĩ, hỏi ở trong đội không tiện." "Được." Tiết Đồng hít sâu một hơi, sau đó tựa đầu lên vai Lục Thi Mạc, tay vuốt ve lưng cô, dịu dàng hỏi: "Vậy em muốn hỏi gì?" "Không nói cho chị biết, em chỉ muốn hỏi bác sĩ thôi." Lục Thi Mạc liếc nhìn đồng hồ đeo tay, "Không kịp nữa rồi, em phải đi làm đây." "Vậy chị phải đợi em, trước khi chuyên án của em kết thúc, chị không được đi đâu đâu đó." Lục Thi Mạc bước ra cửa, vẫy vẫy tay với Tiết Đồng. "Được, chú ý an toàn."