Chương 19: Sáng thần thấy cảnh ấy, chiều chết cũng cam lòng

Bệ hạ thánh minh, triều ta khai quốc đã lâu, ngài có muốn nghe chuyện "Lừa đất Kiềm" hay chăng? Đất Kiềm vốn không có lừa, có kẻ hiếu sự đã dùng thuyền chở lừa vào. Hổ thấy lừa, thấy hình dáng to khỏe, thân xác kềnh càng, thoạt đầu tưởng là thần. Hổ thường nấp trong rừng rậm nhòm trộm, lo sợ không dám đến gần, chứ đừng nói đến chuyện dò la tìm hiểu. Sau khi quan sát vài ngày, hổ ta thấy lừa tuyệt chỉ ăn cỏ, chỉ nghe tiếng kêu nho nhỏ, dần dần không thấy lừa có gì là thần thánh nữa. Một hôm, hổ tiến lại gần trêu chọc, lừa nổi giận và đá cho một cái. Hổ cả mừng, bèn nói: "Tài nghệ chỉ đến thế mà thôi!" Nhân đó không tốn chút sức lực, cắn đứt cổ lừa, ăn hết thịt xương rồi bỏ đi. Bàn về cái gọi là 'thần', ấy một là do thiên ý, hai là do lịch sử, ba là do hình dáng. Triều ta thiên mệnh sở quy, quy tụ được địa lợi và nhân hòa của nhân gian, trên có hiền quân bình định bốn phương, dưới có trung thần văn võ thao lược, khắp gầm trời này, bàn về vùng đất đai trù phú, không đâu bằng Tô Hàng; bàn về chốn địa linh nhân kiệt, không đâu bằng Kinh Sư; ấy là thuộc về thiên mệnh. Triều ta truyền ngôi chưa quá sáu đời nhưng thiên hạ thái bình. Việc đối nội noi theo phép tắc người xưa để củng cố giang sơn, việc đối ngoại giữ ân uy song hành để giữ gìn tôn nghiêm và căn cơ vững chắc. Tiền triều đã truyền lại ngàn năm, cơ nghiệp vững bền, chúng thần dùng cái nền móng ấy mà mưu cầu lợi ích, thực là may mắn xiết bao. Lại bàn về hình dáng, thần từng đến hải quan của Phủ Châu, nghe thương nhân ngoại quốc ai nấy đều khen ngợi vùng ấy, thấy thương đoàn ngoại lai ai nấy đều mang theo lượng lớn bạc Tây, lượng bạc trắng mang đi lại ít, chỉ riêng chuyện giao thương cũng đủ thấy hình thế ra sao. Triều ta dương oai diễu võ, nên họ tưởng là thần; triều ta trải qua ngàn xưa, nên họ tưởng là thần; triều ta hàng hóa dư thừa, nên họ tưởng là thần. Nhưng triều ta có thực là thần chăng? Thần không cho là vậy. Nay thời thế đổi thay, thần chu du tám phương, từng thấy vải vóc nước người vừa đẹp vừa rẻ, máy dệt không cần sức người mà toàn dùng máy chạy bằng lửa, bằng nước; từng thấy thương thuyền vạn dặm đi nhanh như bay, từng thấy vật lạ có thể nhìn rõ trại địch từ nơi ngàn dặm. Kỹ nghệ của họ tinh xảo, thần chưa từng thấy có ở triều ta, bèn than rằng nước lớn mênh mông, cũng có ngày kỹ nghệ ta không bằng người. Mỗi khi thần đọc sử lại than thở và nhớ về cái thời tiểu quốc đến chầu, sứ giả nhà Đường đông đúc khôn kể, thịnh thế rạng ngời. Biển nạp trăm sông, ấy là lý do nhà Đường thịnh trị; đổi mới lề lối, ấy là đạo lý triều đình mang lại phúc lợi cho dân sinh. Thần xin dâng một lời, rằng học cái sở trường của người Tây, việc mở quán giảng học, ắt không thể chậm trễ. Thần từng viết cả trăm bức thư trong đêm để gửi đến Phủ Châu, qua cảng biển nước ấm và gửi đi các nước, mong cầu một lô súng ống đạn dược, nay thư hồi âm đã báo rằng hàng sắp đến, mong Binh bộ hãy mau chóng phê duyệt, chuyển đến Công bộ, để tháo dỡ nghiên cứu. Họa hoạn thường tích tụ từ những điều nhỏ nhặt, triều ta không phải là lừa đất Kiềm, ngoại quốc cũng chẳng phải là hổ đất Kiềm, chẳng qua thần cũng chỉ là đang bày tỏ sự tình mà thôi. Thần làm quan năm năm, chỉ như cái chớp mắt, cảm thán đời người ngắn ngủi, lo nỗi cơ đồ lớn lao mà thành tựu muộn màng. Chỉ mong sao Bệ hạ lắng nghe chí mọn của thần, chọn lọc mà thi hành, bậc trí giả sáng suốt thề nắm giữ kỹ nghệ kỳ diệu của thiên hạ, kẻ nắm giữ kỹ nghệ kỳ diệu của thiên hạ thề ôm ấp hùng đồ bốn biển, mà kẻ ôm ấp hùng đồ bốn biển ắt khiến vạn người quy phục, nếu buổi sáng thần được thấy cảnh ấy, thì buổi chiều thần chết cũng cam lòng. —— Hết chương 19 ——